Wondheling en -verzorging: van kleine sneden tot ernstige wonden

We hebben allemaal wel eens sneden en schrammen gehad die we zelf thuis konden verzorgen. Maar wat met ernstigere wonden – de soort die hechten of een ziekenhuisopname vereist?

Verschillende typen wonden

Meesten van ons denken dat wonden ontstaan door ongevallen. Maar ook schone chirurgische snijwonden zijn wonden. Ook plekken waar buizen of katheters in het lichaam gaan. De huid is het grootste orgaan in ons lichaam en helpt beschermen tegen kiemen (bacteriën, schimmels, en virussen) die op haar oppervlak leven. Alles wat de huid doorbreekt is een wond omdat wanneer de huid gebroken is, er een risico is dat kiemen in het lichaam komen en een infectie veroorzaken.

Hoek dieper, groter, of vuiler een wond is, des te meer verzorging het nodig heeft. Daarom werkt een team van dokters en gespecialiseerde wondverzorgingsverpleegkundigen samen om ernstige wonden te monitoren en te behandelen.

Dokters en verpleegkundigen beginnen met het evalueren van een wond gebaseerd op het infectierisico:

  • "Schone" wonden – die niet gecontamineerd zijn met bacteriën – hebben het laagste risico op infectie, wat ze makkelijker te verzorgen maakt. De snijwond die een chirurg maakt op een persoon's knie tijdens een ACL-reparatie is waarschijnlijk een schone wond omdat het gebied voor de operatie gereinigd wordt met een antibacteriële oplossing – en het zit op een plek waar een laag infectierisico is.
  • Vuil of geïnfecteerde wonden, zoals een abces, een diepe schraapwond of snede, of een kogelwond, zijn een ander verhaal. Ze vereisen speciale behandeling en monitoring om infectie te voorkomen.

Soms is een wond schoon, maar er is een risico op infectie vanwege de plek op het lichaam. Als de wond in een gebied zit met meer bacteriën – zoals de urinewegen, gastro-intestinale systeem, of respiratoire systeem – kunnen vochten en andere contaminanten in de wond geraken en infectie veroorzaken. Vuil of een vreemd voorwerp in de wond kan het infectierisico ook verhogen.

Ernstige wonden sluiten

Als een wond schoon is, zal een arts het sluiten door de randen in twee afzonderlijke lagen te hechten. De arts zal ontbindbare hechten gebruiken om de diepere laag weefsel onder de huid te verbinden. Daarna zal hij of zij de huid erover hechten, klammern of plakken.

Soms gebruiken dokters ontbindbare hechten of plakband om zowel de bovenste als de onderste laag van de huid te verbinden. Anders verwijdert de arts eventuele oppervlakkige hechten of klammern na ongeveer 7 tot 10 dagen.

Dokters sluiten een wond niet altijd direct. Als er een kans is dat een wond gecontamineerd is, laten ze het open om het uit te spoelen (bijvoorbeeld bij een beet van een dier). Een gecontamineerde wond sluiten kan bacteriën insluiten en tot infectie leiden. Wanneer ze zeker weten dat er geen bacteriën of andere contaminanten meer zijn, zullen ze de wond hechten of sluiten.

Soms besluiten dokters dat het beter is om een wond helemaal niet te hechten. Als iemand veel weefsel verloren heeft (zoals na een ernstig ongeluk), is het vaak beter om de wond open te laten genezen via natuurlijke littekenvorming.

Je arts zal ook vragen naar je tetanusvaccinatiestatus, om te controleren of je up-to-date bent.

Het helingsproces

Voordat heling begint, bereidt het lichaam zich voor om te beschermen tegen infectie. De eerste paar dagen kan een wond gezwollen, rood en pijnlijk zijn. Deze is een teken van het immuunsysteem van het lichaam dat in actie komt om de wond te beschermen tegen infectie. Houd je wond te allen tijde schoon en droog om het helingsproces te helpen.

Terwijl het lichaam zijn helende werk op de binnenkant doet, vormt zich een droge, tijdelijke kors – een schors – over de wond aan de buitenseite. De taak van de schors is de wond te beschermen terwijl de beschadigde huid eronder geneest.

Onder het beschermende oppervlak van de schors vormt zich nieuw weefsel. Het lichaam herstelt beschadigde bloedvaten en de huid maakt (een soort zacht, wit eiwiteiwit) om het gebroken weefsel weer te verbinden.

Als het helingswerk klaar is, droogt de schors uit en valt af, achterlatend het herstelde huid en, vaak, een litteken. Op dit moment is het litteken bijna 80–90% de kracht van normale huid. Het duurt een paar maanden voordat het litteken terug 100% de kracht van normale huid heeft.

Waarom zien littekens er anders uit dan normale huid? Onze huid bestaat uit twee eiwitten: elastine, wat de huid zijn elasticiteit geeft, en collageen, wat het kracht geeft. Maar omdat het lichaam geen nieuw elastine kan aanmaken, zijn littekens volledig gemaakt van collageen. Dus ze zijn tougher en minder flexibel dan de huid eromheen.

Ernstige wonden thuis verzorgen

Ernstige wonden genezen niet overnachten. Het kan weken duren voordat het lichaam nieuw weefsel heeft opgebouwd. Dus na vertrek uit het ziekenhuis of huisartsenpraktijk is goede thuisverzorging belangrijk om infectie te voorkomen en littekenvorming te minimaliseren.

Omdat wonden zo verschillend kunnen zijn, zal je huisarts je instructies geven over hoe je jezelf thuis moet verzorgen na vertrek uit het ziekenhuis. In de meeste gevallen zullen dokters patiënten vragen om:

  • Houd de wond bedekt met een schoon verband totdat er geen vocht meer uit afloopt. Een arts of verpleegkundige geeft je instructies over hoe je je verband moet wisselen en hoe vaak.
  • Wacht ongeveer 2-4 dagen na de operatie voordat je doucht. Omdat elk geval anders is, vraag je verpleegkundige of arts wat je moet doen voordat je weer kunt douchen.
  • Vermijd baden in de badkuip of zwemmen tot je volgende huisartsbezoek. Vuil in het water zou in de wond kunnen zijk en het besmetten. Ook is er een risico dat een wond uiteen kan trekken als het te nat wordt.
  • Probeer huisdieren van de wond fern te houden.
  • Vermijd plukken of krabbelen aan schorften. Een schors kan jeuken terwijl de huid eronder geneest, maar plukken of krabbelen kan de nieuwe huid eronder scheuren. De wond duurt langer om te genezen en het litteken dat overblijft kan erger zijn.

Onze lichamen zijn afhankelijk van vitaminen en mineralen om te genezen. Probeer gezond te eten – vooral veel vitaminenrijke groenten en fruit en magere eiwitten – terwijl je wond geneest. Drink veel water en eet vezelrijke voeding zoals volkoren om verstopping te voorkomen. (Verstopping kan een bijwerking van pijnmedicijnen zijn.)

Je wond kan snel genezen, maar littekens kunnen langer duren. Voor dikke littekens, probeer het gebied te masseren met losie of vaseline. Dit helpt het collageen mengelen met de elastine in de omringende huid, wat de littekenvorming vermindert. Maar vraag je huisarts of een wondverzorgingsverpleegkundige of masseren een goed idee is voordat je het probeert.

Wanneer moet ik de huisarts bellen?

Als een diepe of grote wond geïnfecteerd raakt, kan dat een ernstig probleem zijn. Bel direct je huisarts of chirurg als een van deze dingen gebeurt:

  • Je krijgt koorts of gezwollen lymfeklieren (of beide).
  • Je hebt vermeerderde pijn ondanks pijnmedicijnen, of de pijn straalt uit verder dan het wondgebied.
  • Het gebied rond de wond wordt meer gezwollen.
  • Er is een uitbreidend gebied van roodheid rond de wond of rode strepen op de huid rond de wond.
  • Je ziet bloed of pus uit de wond afstromen.
  • Je hebt tekenen van dehydratie, zoals minder plassen, donkere urine, droge mond, of ingezakte ogen.

Er is goed nieuws over wondheling als je een jongere bent: leeftijd staat aan je kant omdat jonge lichamen sneller genezen.

Het kan frustrerend zijn om activiteiten als sport te moeten beperken terwijl een wond geneest. Maar als je goed voor jezelf zorgt en de adviezen van je huisarts volgt, duurt het niet lang voordat de wond een ver herinnering is.

Previous:

Next: