• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

11 powodów, dla których dziecko nie chce spać, i jak sobie z tym radzić

Sen. Nikt w Waszym domu pewnie nie dostaje go na wyrost, zwłaszcza w pierwszych miesiącach. A nawet gdy maluch zacznie śpić całą noc, problemy ze snem mogą wracać.

Krótko mówiąc: radzenie sobie z nocnymi zakłóceniami to często po prostu część nowego rodzicielstwa.

Większość problemów z brakiem snu u dziecka wynika z przyczyn tymczasowych: choroby, pierwiastkowania, kamieni milowych rozwojowych lub zmian w rutynie – więc pojedyncze kłopoty ze snem zazwyczaj nie są powodem do niepokoju.

Nadal, uciążliwe problemy ze snem, utrudniające odpoczynek dziecka (i Was!) mogą sygnalizować większy problem.

Niektóre dzieci, zwłaszcza starsze, trudno zrywają nawyki snu, które polubili i oczekują, np. kołysanie lub karmienie przy zasypianiu wieczorem lub przy nocnych budzeniach.

Dlatego warto znać możliwe przyczyny, dla których dziecko nie chce spać. Oto najczęstsze problemy ze snem w każdym etapie pierwszego roku życia i rozwiązania, by uspokoić niespokojne maluch.

Problemy ze snem: 0–3 miesiące

W stadium noworodka dzieci wciąż dostosowują się do regularnego wzorca snu.

Noworodki śpią ogólnie 14–17 godzin na dobę, budząc się często do karmień w dzień i w noc.

1- i 2-miesięczne dzieci powinny spać tyle samo, 14–17 h dobowo, podzielone na 8–9 h snu nocnego i 7–9 h snu dziennego w kilku drzemkach. 3-miesięczne dziecko potrzebuje 14–16 h snu na dobę.

Mimo tylego śnięcia, może wydawać się, że dziecko nie śpi zbytnio. Bardzo małe dzieci często śpią w krótkich, kotkowych drzemkach, bo muszą często jeść.

Jeśli wydaje się, że maluch non-stop skacze między drzemką a czuwaniem – wytrzymajcie. To zupełnie normalne i wkrótce się zmieni.

Mimo to, w tym wieku niektóre wyzwania utrudniają sen. Dwa najczęstsze to:

Opór przed śpieniem na plecach

Objawy: Dziecko kapryśnie lub nie uspokaja się, gdy kładziecie je na plecach. Dzieci czują się bezpieczniej na brzuchu, ale ta pozycja jest związana z wyższym ryzykiem nagłej śmierci niemowlęcej (SIDS). Eksperci zalecają zawsze kładzenie na plecach.

Rozwiązanie: Jeśli dziecko nie uspokaja się na plecach, skonsultujcie się z pediatrą – może sprawdzić przyczyny fizjologiczne. Prawdopodobniej dziecko po prostu nie czuje się bezpiecznie. Możecie spróbować: kołdrowanie (swaddling), ssak przy kładzeniu spać. Unikajcie pozycjonerów snu, trzymajcie się konsekwentnej rutyny. W końcu dziecko przyzwyczai się do śpienia na plecach.

Pomyłka dnia z nocą

Objawy: Dziecko śpi cały dzień, a w nocy jest czujne (nie taka impreza dla Was!).

Rozwiązanie: Nocne sposoby noworodka powinny skorygować się same, gdy zaadaptuje się do życia na zewnątrz, ale możecie pomóc: ograniczcie dzienne drzemki do 3 godzin, rozróżniajcie jasno dzień i noc (ciemny pokój przy drzemce, unikanie TV przy nocnych karmieniach).

Wskazówki do budowania wieczornej rutyny

Niespokojny sen przez częste nocne karmienia

Objawy: Większość 2–3-miesięcznych dzieci, zwłaszcza dojonych piersią, wciąż potrzebuje co najmniej 1–2 karmień w nocy. Budzenie co 2 godziny do jedzenia to jednak zazwyczaj za dużo – i dla większości dzieci niepotrzebne.

Co robić: Najpierw skonsultujcie się z pediatrą o częstotliwości nocnych karmień. Jeśli macie zgody na redukcję, zadbajcie, by dziecko zjeść wystarczająco w dzień (karmienie co 2–3 h). Potem stopniowo wydłużajcie przerwy między nocnymi karmieniami.

Problemy ze snem: 4–5 miesiące

W 4. miesiącu dziecko powinno spać 12–16 h dobowo, podzielone na 2–3 drzemki dzienne (razem 3–6 h) i 9–11 h nocnych.

Ile powinno spać 5-miesięczne dziecko? Normą jest 10–11 h nocnych. Dziecko powinno robić 2–3 drzemki w dzień.

Regresja snu

Objawy: W 4. miesiącu dawniej śpiące dziecko nagle gotowe na wszystko, tylko nie na sen – a Wy chcecie upaść. Witajcie w regresji snu – normalnym zacięciu na radarze snu, jakim przechodzą wiele dzieci ok. 4. miesiąca, potem często znowu w 6., 8–10. i 12. miesiącu (choć może nastąpić w każdym momencie).

Dlaczego teraz? 4-miesięczna regresja zazwyczaj uderza, gdy maluch zaczyna prawdziwie odkrywać świat. Z tyle nowych rzeczy do zabawy, obserwowania, ludzi do poznania – życie jest zbyt fascynujące, by marnować czas na sen.

Nie ma oficjalnego sposobu na „zdiagnozowanie” regresji – ale pewnie poznacie ją, gdy do niej dojdziecie. Jeśli dziecko zaczynało wyrabiać wzorzec dłuższych przerw snu, a nagle walczy ze snem lub budzi się znacznie częściej – to prawdopodobnie regresja.

Rozwiązanie: Trzymajcie się lub zacznijcie wieczorną rutynę – kąpiel, karmienie, bajka, kolysanki, przytulanki. Upewnijcie się, że dziecko dostaje wystarczająco snu w dzień, by nadrobić straty nocne, bo przeprzespanemu dziecku trudniej uspokoić się wieczorem. Pamiętajcie: regresja jest tymczasowa. Gdy dziecko zaaklimatyzuje się do nowych umiejętności, wzorce snu powrócą do normy.

Zmieniające się rutyny drzemek wyrzucają dziecko z równowagi w nocy

Objawy: Im starsze dzieci, tym mniej drzemek. Jeśli maluch jest zadowolone ze zmieniającego się harmonogramu i dobrze śpi w nocy – gratulujemy milestone'u. Ale jeśli drzemka mniej, a kaprysy więcej, albo ma problem z kładzeniem spać wieczorem – może być przeprzespanie i potrzebować zachęty do drzemki.

Rozwiązanie: Spróbujcie skróconej rutyny przed każdą drzemką (cisza muzyka, masaż, opowiadanie) i cierpliwość – może potrwać dłużej, by wpaść w rytm, ale uda się.

Problemy ze snem: 6 miesięcy i starsze

Współcześnie wzorzec snu Waszego dziecka wygląda zupełnie inaczej niż kilka miesięcy temu.

W 6. miesiącu dziecko powinno śpić 10–11 h w nocy i robić 2–3 drzemki w dzień.

W 9. miesiącu zacznie spać dłużej w nocy – 10–12 h – i robić tylko 2 drzemki. Ok. 12. miesiąca może dawać znaki gotowości do zrzucenia porannej drzemki na jedną długą popołudniową (choć u większości dziecki to ok. 14–16 mies.).

Co więcej, dzieci 6-miesięczne i starsze są w pełni zdolne do śnienia całej nocy. Mimo to, wciąż mnóstwo rzeczy może zakłócać ich drzemki.

Nie zasypianie samodzielnie

Objawy: Prawie każdy budzi się parę razy w nocy – dorośli i dzieci. Całożyciowe dobre nawyki snu zależą od umiejętności samodzielnego zasypiania przy kładzeniu spać i w nocy – umiejętności, którą dzieci muszą nauczyć. Jeśli Wasze 6-miesięczne dziecko wciąż potrzebuje karmienia lub kołysania do snu, warto rozważyć trening snu (nazywany też nauką snu lub treningiem samouspokajania).

Rozwiązanie: Zacznijcie od przeróbki rutyny przed snem. Jeśli dziecko zależy od butelki/piersi by zasnąć, zaplanujcie ostatnie karmienie min. 30 min przed zwyczajową godziną snu/drzemki. Gdy jest senne, ale nie śpi – kładziecie je do łóżeczka. Na początku będzie kapryśnić, ale dajcie szansę. Gdy nauczy się samouspokajać – np. ssąc kciuk lub ssak (bezpieczne, pomocne nawyki) – nie będzie Wam potrzebować przy zasypianiu.

Dopóki dziecko potrafi zasnąć samo, można pójść do niego przy nocnym budzeniu. Nie znaczy to, że musicie je wyjmować ani karmić. Gdy opanuje samouspokajanie, Wasz głos i delikatne poglaskanie powinny wystarczyć, by znowu zasnęło.

Jak podejdziecie do treningu snu – zależy od Was. Pozwalanie 6-miesięcznemu (nawet 5-miesięcznemu) na płacz chwilę przed wjściem (cry it out) zazwyczaj działa. Dlaczego? W 6. miesiącu dzieci doskonale wiedzą, że płacz często kończy się wyjęciem, kołysaniem, karmieniem – potencjalnie wszystkim naraz. Ale gdy zrozumieją, że Mama i Tata nie kupują tego, co sprzedają – większość przestaje płakać i odpoczywa, zazwyczaj w 3–4 noce.

Pamiętajcie: AAP zaleca śpanie w tym samym pokoju co dziecko (ale nie w tym samym łóżku) przez min. 6 mies., ewentualnie rok. Ale nawet jeśli problem pojawia się przy współdzieleniu pokoju, idea treningu snu ta sama: na koniec rutyny mówicie „dobranoc” i to znaczycie – nawet gdy słyszycie protesty i łzy wychodząc z pokoju.

Jeśli dziecko budzi się w nocy przy współdzieleniu pokoju, OK uspokoić, że wszystko OK, ale miejcie plan, jak (i jak często) reagujecie na płacz.

Nie macie planu? Istnieje wiele strategii treningu snu – wybierzcie tę, co wydaje się najlepsza, i dajcie szansę zadziałać.

Niespokojny sen przez częste nocne karmienia (znowu)

Objawy: W 6. miesiącu wiele dzieci nie potrzebuje już nocnych karmień. Jeśli Wasze dziecko nie śpi bez karmienia i kołysania, lub wciąż budzi się wielokrotnie w nocy i nie zasypia bez tego samego send-offu – może być mądre, że płacz daje wyjęcie, kołysanie, karmienie – świetna motywacja by kontynuować płacz. (Porozmawiajcie z pediatrą przed odcinaniem nocnych karmień.)

Co robić: Jeśli czujecie się gotowi na trening snu, to dobra opcja dla dzieci budzących się często do jedzenia. W każdym razie maluch potrzebuje pomocy w nauce samouspokajania, by zasnąć z powrotem samo.

Wczesne budzenie

Objawy: Dziecko budzi się wcześnie – i zostaje czujne, czasem o świcie.

Co robić: Jeśli dziecko ma min. 6 miesięcy, kilka taktyk by uspokoić późniejsze wstawanie: korekta harmonogramu drzemek, eksperymenty z godziną kładzenia spać, lepsze zaciemnianie i wyciszenie pokoju.

Ból pierwiastkowania trzyma dziecko w czuwaniu

Objawy: Jeśli dziecko daje znaki pierwiastkowania w dzień – ślinienie, gryzienie, kapryśność przy jedzeniu, drażliwość – ból może budzić je w nocy. Pamiętajcie: problemy ze snem od pierwiastkowania mogą zacząć się prawie w każdym momencie pierwszego roku: niektórzy mają pierwszy ząb w 6. miesiącu, ból od 3–4 mies., inni są bezząbne do 1. urodzin.

Rozwiązanie: Nie ignorujcie dziecka, ale starajcie się nie wyjmować. Zaoferujcie pierścień do pierwiastkowania, delikatne słowa i poglaskanie, może kolysankę. Może się uspokoić samo, choć musicie wyjść z pokoju. Jeśli dziąsła wydają się bardzo bolesne nocą, zapytajcie pediatrę o paracetamol dla dzieci od 2 mies. lub ibuprofen od 6 mies. przed snem.

Problemy ze snem w każdym wieku

Niektóre kwestie snu mogą nawracać w dowolnym momencie pierwszego roku (i dalej). Dwie duże to:

Zakłócenia rutyny

Objawy: Mało potrzeba, by odwrócić rutynę snu dziecka góra dół. Przeziębienie lub zapalenie ucha psuje wzorce snu, tak samo wyzwania emocjonalne: powrót mamy do pracy, przyzwyczajanie do nowej opiekunki.

Podróże to pewny dezorganizator harmonogramu, a wielkie kamienie milowe – opanowanie pełzania, nauka chodzenia – też czasowo zakłócają sen.

Rozwiązanie: Choć dzieci ze zmieniającymi się rutynami snu bywają kapryśniejsze, musicie dać im luz w kwestii snu w tych przejściach. Uspokajajcie malucha w trudnościach.

Potem starajcie się wrócić do normalnego rytmu jak najszybciej – ta sama uspokajająca rutyna przed snem w tej samej kolejności (kąpiel, karmienie, bajka itd.).

Trudności z uspokojeniem – mimo że dziecko wygląda na bardzo zmęczone

Objawy: Co się dzieje, gdy dzieci nie dostają wystarczająco snu? Stają się przeprzespane – wykończone i drażliwe, ale zbyt pobudzone, by zrelaksować.

Klasyczny przypadek tego, co się dzieje przy niedosypie: Dziecko jest kapryśne, daje inne znaki gotowości do drzemki lub snu. A jednak nie chce „wyciszyć się”.

Młodsi niemowlęta mogą walczyć z ulotkami, które normalnie pomagają: kołysaniem, karmieniem. Starsze, powyżej 5–6 mies., zdolne do samodzielnego zasypiania, zmagają się z zasypianiem w łóżeczku lub budzą się i nie potrafią zasnąć z powrotem.

Rozwiązanie: Kładziecie dziecko do drzemki/snu, gdy jest zmęczone, ale nie za bardzo. Gdy zauważycie znaki: dranie oczu, jękanie, odwracanie wzroku, dużo kaprysów – to sygnał, by włożyć do łóżeczka/moźesa.

Nie kuszcie się trzymać go przy życiu później – szansa, że to sprawi przeprzespanie i ostatecznie utrudni zasypianie.

Zadbajcie też, by maluch uzyskał całkowitą potrzebną ilość snu. Jeśli wstaje bardzo wcześnie z ostatniej drzemki, rozważcie wcześniejsze kładzenie spać. Jeśli miała złą noc lub wstała super wcześnie – dajcie więcej drzemki w dzień.

Problemy ze snem po chorobie

Ból gardła, zatkanie, gorączka utrudniają sen (dorosłym też!).

Oczywiście chcecie uspokoić malucha i pomóc mu odpocząć – czy to dawka przeciwgorączkowa (jeśli pediatra zgadza: paracetamol od 2 mies., ibuprofen od 6 mies.), szybkie karmienie, czy trzymanie w półpionie przy śnie, by łagodzić zatkanie.

Ale czasami, zwłaszcza gdy budzenia trwają kilka nocy z rzędu, dziecko może przyzwyczaić się do wizyt o północy, przytulanek, a nawet karmień. To może prowadzić do problemów ze snem nawet po wyzdrowieniu.

Objawy: Normalnie dobre nawyki snu dziecka zostały zakłócone chorobą, ale teraz, gdy jest zdrowe, wciąż budzi się w nocy płacąc o Was.

Rozwiązanie: Gdy dziecko w dzień wraca do formy, czas wrócić do zwykłych nawyków snu w nocy. Może potrwać kilka nocy, by przyzwyczaić się z powrotem – trzymajcie kurs. Im bardziej konsekwentni, tym szybciej zrozumie, że noc to do snu, nie do wspólnego czasu.

Szczytówki w dziedzinie snu to częsta, a nawet normalna część niemowlęctwa. Dobra wiadomość: zazwyczaj da się je rozwiązać.

Nawet jeśli nie macie wielkiego wpływu na naprawę (np. noworodek pomylił dzień z nocą), pociesza, że to tymczasowe. Jak dziecko rośnie i się zmienia, tak zmienia się też jego sen.