Teoria codziennych czynności w przestępczości nieletnich

W kryminologii teoria codziennych czynności (routine activities theory) wywodzi się z teorii racjonalnego wyboru, zgodnie z którą nasze działania wynikają z świadomych decyzji po zważeniu opcji. Według tej teorii przestępstwo nie jest zachowaniem aberracyjnym, lecz normalnym zjawiskiem, które należy oczekiwać przy odpowiednich warunkach. Jest ona szczególnie przydatna w badaniach nad przestępczością nieletnich.

Teoria codziennych czynności

Zwolennicy uważają, że przestępstwo jest zjawiskiem normalnym, ale zależnym od możliwości jego popełnienia. Jeśli okazja istnieje, a nagroda jest wystarczająco duża – przestępstwo niemal na pewno nastąpi. Przykład: łatwo dostępna, niepilnowana kasa w sklepie staje się zbyt kusząca, by ktoś mógł się jej oprzeć – niezależnie od tego, czy jest to끝weterany przestępca, czy osoba bez wcześniejszych zarzutów.

Szansa sprawstwa

Według tej teorii odpowiedzialność za przestępstwo spoczywa bardziej na ofierze niż na sprawcy. Kluczowy czynnik to nie obecność doświadczonego kryminalisty, lecz czy istnieje możliwość popełnienia czynu. Kwestie społeczne jak ubóstwo czy bezrobocie nie zmieniają szans na przestępstwo, stąd kontrowersje wśród socjologów. Teoria jednak doskonale wyjaśnia pewne typy przestępieczeń: nielegalne pobieranie filmów, kradzieże w biurach, prerwy – sprawcy rzadko są "twardymi" kryminalistami, a czyn popełniane są, bo możliwość istnieje.

Trzy elementy

W kontekście przestępczości nieletnich teoria wskazuje trzy elementy konieczne do stworzenia idealnego scenariusza: potencjalnych sprawców, odpowiednie cele i opiekunów niezdolnych, niechętnych lub nieobecnych. Motywacja leży w samej okazji – niekontrolowany nieletni łatwo kuszą się na przestępstwo.

Zapobieganie przestępstwom

Teoria wyjaśnia motywacje przestępczości mienia i oferuje rozwiązania. Przestępstwo można zapobiec, wyłączając jeden z trzech elementów. Potencjalna oferta może zmniejszyć ryzyko, zmieniając swoje rutyny – np. sprawiając, by okresy nieobecności były mniej przewidywalne.