• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Przerwa w szkole i w domu: Tworzenie odpowiedniego czasu wolnego

Niezależnie od tego, czy pamiątasz swoje dni szkolne z sentymentem, czy przeżywasz je w koszmarach, przerwa w szkole na pewno odegrała wspomnianą rolę w Twoim dzieciństwie. Dzisiejsza przerwa w szkołach publicznych ma mało wspólnego z wolnym czasem na placu zabaw, jaki większość z nas doświadczyła przed nowym tysiącleciem. Niektóre szkoły zwiększają czas na nieskturyzowaną zabawę, inne skracają przerwę do 15 minut (lub całkowicie ją usuwają!) z powodu obaw o bezpieczeństwo lub cięć budżetowych.

Profesor Peter Gray pisze i wykłada o sile zabawy i niesplanowanego czasu wolnego oraz przerw dla dzieci. Przypomina, jak zmieniła się koncepcja zabawy przez lata.

„Kiedy ja byłem dzieckiem w latach 50., bawiliśmy się w lesie, zaczepialiśmy się w śniegu i mieliśmy na to czas. Mieliśmy pół godziny rano, pół godziny po południu i pełną godzinę na lunch. Nigdy nie byliśmy w środku dłużej niż na godzinę. To naprawdę była wolna zabawa”.

Teraz wizyta w szkołach w Bostonie znajduje zaledwie 15 minut przerwy – ledwo wystarczająco, by rozpocząć grę, zanim czas wrócić do środka. W małej szkole publicznej w Vermoncie profesor Gray obserwował przerwę, gdzie dzieciom nie wolno grać w berka ani udawać postaci z gier wideo, wśród innych ograniczeń, co on uważa za nieprawdziwą zabawę.

„Obecnie panuje tendencja do kontrolowania wszystkiego u dzieci – ta tendencja przejęła kontrolę nad przerwami. To psuje je pod kątem jakiejkolwiek prawdziwej zabawy”.

Tworzenie większego czasu na zabawę

Inne szkoły w kraju podeszły do przerwy w przeciwny sposób. Dystrykt Szkolny Palos Verdes Peninsula w Los Angeles faktycznie zwiększył czas, jaki dzieci mają na wyjście na zewnątrz, bycie kreatywnymi i oddech, w sposób nieskturyzowany, zaczynając jeszcze przed rozpoczęciem zajęć. „To idealny czas na socjalizację i bycie razem z przyjaciółmi na chwilę przed ustawieniem się w rzędzie do lekcji, gdy zadzwoni dzwonek”. Przerwy wielowiekowe są łączone z pośrodkowym przekąską oraz z lunch, a nauczyciele są zachęcani do robienia przerw i wyjścia na zewnątrz, gdy mogą w ciągu dnia. „Często robimy przerwę od nauki, biegając okrążenie lub robiąc kilka ćwiczeń na kilka minut”, wyjaśnia Jodi Pastell, dyrektor Szkoły Podstawowej Montemalaga w Palos Verdes Estates, Kalifornia.

Przerwa przed lunch: Rosnący trend

Pani Pastell chciałaby, by szkoła jeszcze lepiej wykorzystywała moc przerwy.

„Lunch-przerwa to 45 minut. Zamiast dawać uczniom najpierw jeść, a potem bawić się, chciałabym spróbować, by najpierw bawili się, a potem jeli ostatnie 15 minut okresu lunchowego. Może więcej uczniów zjadłoby swoje lunche, skoro nie będą pośpiechać do zabawy”.

Badanie z 2006 roku w Journal of Child Nutrition & Management wykazało, że nie tylko dzieci jedzą więcej i marnują mniej jedzenia, gdy bawią się przed jedzeniem, ale też spożywają zdrowsze kalorie, mają mniej problemów behawioralnych i wracają do zajęć gotowe do nauki.

Pozwalanie dzieciom być dziećmi

„Dzieci nie są zaprojektowane, by siedzieć i robić arkusze”, wskazuje profesor Gray. „Jeśli będziemy insistować, by dzieci robiły całą tę pracę przy biurku, współczucie mówi nam, że powinniśmy dawać im chociaż 15-minutową przerwę co godzinę. Mielibyśmy o wiele mniej diagnoz ADHD”.

Profesor Gray badał zabawę na całym świecie i stwierdził, że im więcej czasu dzieci mają na zabawę i eksplorację, tym są szczęśliwsze, lepiej zadołowane i bardziej zdolne do rozwiązywania problemów i współpracy. Choć system szkolny wymusza na dzieciach siedzenie wystarczająco długo, by wchłonęły wymagany program, niektóre szkoły wbudowują czas zabawy co godzinę. „W Japonii i innych szkołach w Azji Wschodniej dzieci siedzą 45 minut, a potem mają 15 minut przerwy co godzinę. To pokazuje pewną empatię dla dzieci, które spędzają więcej czasu siedząc, gdy powinny się ruszać”.

Nienadzorowana zabawa czyni dzieci wolnymi do uczenia się

Większość dorosłych boi się, że zostawione same sobie dzieci zamienią plac zabaw w wolną bawialnię w stylu Władcy much. Jednak pozostawione same sobie, większość czasu dzieci eksperymentują, ryzykują, eksplorują i uczą się rozwiązywać konflikty samodzielnie. Celem jest zapewnienie nadzorowanej zabawy, która pozwala dorosłym być obecnymi, ale nie angażowanych. To tworzy bezpieczne środowisko sprzyjające uczeniu się od siebie nawzajem i radości ze współpracy zamiast reagowania na zasady i ograniczenia dorosłych.

Wiele szkół oferuje opiekę popołudniową, gdzie dorośli są szkoleni, by pomagać w razie potrzeby, a potem odstępują.

„W Wielkiej Brytanii i innych miejscach w Europie celowo uczą się, jak być tam w razie nagłej potrzeby i wydawać sprzęt, ale nie interweniować”, wyjaśnia profesor Gray. „Dorośli uczą się rozróżniać między prawdziwą koniecznością interwencji a pozorną. Jak pozwolić dzieciom kłócić się i wywiązywać konflikty”.

Wyniki nie są zaskakujące. Zabawa dziecka to przecież najbardziej naturalna rzecz na świecie, a dla dzieci zabawa to seria sprawa. Plac zabaw to miejsce, gdzie mogą grać swoje fantazje, testować swoje granice i uczyć się dogadywać się z rówieśnikami. Gdy dorośli pozwalają dzieciom robić swoje bez nakładania dorosłego filtra na ich zabawę, mogą rozwiązywać własne konflikty i zyskiwać poczucie własnej skuteczności. Wolni do zabawy, dzieci są wolni, by stać się pewniejszymi, opanować rozwiązywanie konfliktów, współpracować i uczyć się od siebie nawzajem, by stać się lepszymi, bardziej wszechstronnymi ludźmi.

Może dorośli też mogliby skorzystać z małej przerwy, pomyśl o tym!